Συγγραφέας και ιατρική επιμέλεια: Δρ. Σταύρος Τυριτζής, MD, PhD, FEBU, FACS
Χειρουργός Ουρολόγος-Ανδρολόγος
Η βιοψία προστάτη είναι η εξέταση που επιβεβαιώνει ή αποκλείει τον καρκίνο του προστάτη, όταν υπάρχει υποψία από την τιμή του PSA, τη δακτυλική εξέταση ή τη μαγνητική τομογραφία. Ένα μικρό δείγμα ιστού από τον προστάτη εξετάζεται στο μικροσκόπιο και δίνει την οριστική απάντηση.
Σήμερα η βιοψία γίνεται με στόχευση, χάρη στην πολυπαραμετρική μαγνητική τομογραφία και την τεχνική fusion, ώστε τα δείγματα να λαμβάνονται ακριβώς από τις ύποπτες περιοχές. Στη σελίδα αυτή θα βρείτε πότε χρειάζεται βιοψία, πώς προετοιμάζεστε, πώς γίνεται η εξέταση, τι να περιμένετε μετά και πότε βγαίνει το αποτέλεσμα.
Η βιοψία προστάτη ενδείκνυται σε άτομα με κλινική υποψία καρκίνου του προστάτη με βάση μη φυσιολογικά ευρήματα στη δακτυλική εξέταση, αυξημένα επίπεδα του ειδικού προστατικού αντιγόνου (PSA) στον ορό ή μη φυσιολογικές απεικονιστικές μελέτες όπως διορθικό υπερηχογράφημα (TRUS) ή την πολυπαραμετρική μαγνητική τομογραφία (MRI). Η απόφαση για τη διενέργεια βιοψίας προστάτη θα πρέπει να εξατομικεύεται, λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία, τις συννοσηρότητες, το προσδόκιμο ζωής και τις προτιμήσεις του ασθενούς.
Να τονίσουμε ότι η εφαρμογή από το 2015 της πολυπαραμετρικής μαγνητικής τομογραφίας, έχει φέρει επανάσταση στην αντιμετώπιση, παρακολούθηση, αλλά και την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του προστάτη, επιτρέποντας τον ακριβή εντοπισμό και τον χαρακτηρισμό ύποπτων βλαβών στον προστάτη αδένα. Οι βλάβες αυτές καθορίζονται με το σύστημα PI-RADS (βαθμοί 4 και 5) και λαμβάνουν μια βαθμολογία από 1 έως 5 (δείτε παρακάτω τι σημαίνει κάθε βαθμός). Με την προϋπόθεση ότι η εξέταση πραγματοποιείται σε μαγνητικούς τομογράφους υψηλής ευκρίνειας 3 Tesla και ότι διαβάζεται από έμπειρους ιατρούς, η πολυπαραμετρική μαγνητική τομογραφία έχει βοηθήσει στο να μειωθούν εξαιρετικά οι περιττές βιοψίες προστάτη [1, 2].
Το PI-RADS (Prostate Imaging Reporting and Data System) είναι το διεθνές σύστημα με το οποίο ο ακτινολόγος περιγράφει τις ύποπτες περιοχές στη μαγνητική τομογραφία του προστάτη [3]. Κάθε περιοχή παίρνει βαθμό από 1 έως 5, ανάλογα με την πιθανότητα να πρόκειται για κλινικά σημαντικό καρκίνο, δηλαδή για καρκίνο που χρειάζεται θεραπεία.
Ο βαθμός PI-RADS δεν είναι διάγνωση. Μόνο η βιοψία μπορεί να επιβεβαιώσει ή να αποκλείσει τον καρκίνο.
Βαθμός | Τι σημαίνει | Ενδεικτική πιθανότητα κλινικά σημαντικού καρκίνου | Τι γίνεται συνήθως |
PI-RADS 1 και 2 | Πολύ χαμηλή ή χαμηλή πιθανότητα | κάτω από περίπου 10% | Συνήθως δεν χρειάζεται βιοψία. Παρακολούθηση με PSA. |
PI-RADS 3 | Ενδιάμεση, αμφίβολη | περίπου 10 έως 25% | Η απόφαση εξατομικεύεται (PSA, πυκνότητα PSA, παράγοντες κινδύνου): βιοψία ή στενή παρακολούθηση. |
PI-RADS 4 | Υψηλή πιθανότητα | περίπου 30 έως 60% | Συνήθως συνιστάται στοχευμένη βιοψία. |
PI-RADS 5 | Πολύ υψηλή πιθανότητα | περίπου 70 έως 90% | Συνιστάται στοχευμένη βιοψία. |
Οι πιθανότητες είναι ενδεικτικές και διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία, την τιμή του PSA και το μέγεθος του προστάτη. Ένας βαθμός PI-RADS 4 σημαίνει ότι υπάρχει αξιόλογη πιθανότητα καρκίνου, όχι βεβαιότητα. Ένας βαθμός PI-RADS 5 σημαίνει πολύ υψηλή πιθανότητα, αλλά και εδώ η διάγνωση επιβεβαιώνεται μόνο με βιοψία.
Γιατί κάνουμε πρώτα μαγνητική τομογραφία; Επειδή δείχνει πού να στοχεύσουμε. Σε άνδρες που δεν έχουν κάνει βιοψία στο παρελθόν, η στοχευμένη βιοψία μετά από μαγνητική ανιχνεύει περισσότερους κλινικά σημαντικούς καρκίνους και λιγότερους ασήμαντους, σε σχέση με την τυχαία βιοψία υπό υπερηχογράφημα [1, 2].
Οι βιοψίες προστάτη γίνονται είτε δια του ορθού (διορθικά) είτε δια του περινέου (διαπερινεϊκά).
Να τονιστεί όμως ότι τα τελευταία 3 χρόνια, πρακτικά παγκοσμίως, έχει απαγορευτεί η διορθική βιοψία προστάτη, λόγω των υψηλότατων ποσοστών επιπλοκών και λοιμώξεων που προκαλεί, αλλά και λόγω της μικρότερης ακρίβειας της μεθόδου.
Τα τελευταία χρόνια και με την τεράστια βοήθεια που παρέχει η ειδική, πολυπαραμετρική μαγνητική τομογραφία στην ακριβή απεικόνιση του προστάτη και οι 2 τύποι βιοψίας έχουν μετατραπεί στις λεγόμενες fusion βιοψίες, δηλαδή βιοψίες σύντηξης. Ουσιαστικά, ενώνουμε με ειδικά λογισμικά (software), την εικόνα του υπερήχου και της μαγνητικής, ώστε να δημιουργηθεί το ιδανικό σύστημα πλοήγησης που θα μας κάνει να στοχεύσουμε με απόλυτη ακρίβεια. Δημιουργούμε ένα τρισδιάστατο μοντέλο του προστάτη, μέσα στο οποίο σημειώνουμε με απόλυτη ακρίβεια τα ύποπτα σημεία και ουσιαστικά στοχεύουμε πάνω σε αυτά (στοχευμένες βιοψίες). Σε κάθε περίπτωση θα παρθούν και οι λεγόμενες συστηματικές βιοψίες, δηλαδή βιοψίες και από τα υπόλοιπα σημεία του προστάτη, ώστε να έχουμε μια πλήρη χαρτογράφηση. Συνήθως, ο ελάχιστος αριθμός συστηματικών βιοψιών είναι 6 από κάθε λοβό του προστάτη, δηλαδή 12. Όσο μεγαλώνει όμως το μέγεθος του προστάτη, τόσο πρέπει να αυξάνεται και ο αριθμός των ιστοτεμαχίων που λαμβάνουμε.
Η στοχευμένη βιοψία προστάτη στοχεύει στη βιοψία συγκεκριμένων βλαβών που εντοπίζονται στην πολυπαραμετρική μαγνητική τομογραφία (mpMRI) του προστάτη, έχοντας υψηλή βαθμολόγηση στο σύστημα PI-RADS (βαθμοί 4 και 5). Οι τεχνικές βιοψίας σύντηξης, οι οποίες ενσωματώνουν εικόνες mpMRI με απεικόνιση TRUS σε πραγματικό χρόνο, επιτρέπουν την ακριβή στόχευση ύποπτων βλαβών εντός του αδένα του προστάτη. Η στοχευμένη βιοψία προσφέρει βελτιωμένα ποσοστά ανίχνευσης για κλινικά σημαντικό καρκίνο του προστάτη, ενώ ελαχιστοποιεί τη δειγματοληψία καλοήθων ή χαμηλού βαθμού βλαβών.
Τελευταία, τα λογισμικά αυτά ενισχύονται με την ενσωμάτωση τεχνητής νοημοσύνης (AI). Οι αλγόριθμοι τεχνητής νοημοσύνης αναλύουν τις εικόνες της πολυπαραμετρικής μαγνητικής τομογραφίας για να εξαγάγουν ποσοτικά χαρακτηριστικά και μοτίβα απεικόνισης, βοηθώντας στην ανίχνευση βλαβών, τον χαρακτηρισμό και την πρόβλεψη κινδύνου. Τα διαγνωστικά εργαλεία που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη έχουν τη δυνατότητα να αυξήσουν τη λήψη κλινικών αποφάσεων και να βελτιστοποιήσουν τα αποτελέσματα των ασθενών στο πλαίσιο της διάγνωσης και διαχείρισης του καρκίνου του προστάτη.
Για να γίνει μια fusion βιοψία προστάτη, πρέπει ο ασθενής να είναι απόλυτα ακίνητος, ώστε να γίνεται σωστά η σύντηξη των εικόνων και η στόχευση. Για το λόγο αυτό, είναι προτιμότερο να γίνεται η βιοψία υπό μέθη (καταστολή) ή γενική νάρκωση. Η βιοψία διαρκεί 15 έως 30 λεπτά και ο ασθενής φεύγει από το νοσοκομείο περίπου μία ώρα μετά. Επιστρέφει κανονικά στη δραστηριότητά του από την επόμενη μέρα.
Αυτή η διαδικασία περιλαμβάνει την εισαγωγή μιας αποστειρωμένης, ειδικής βελόνας βιοψίας μιας χρήσεως, μέσω μιας ειδικής κεφαλής υπερήχων, η οποία εισάγεται εντός του ορθού. Υπό υπερηχογραφική καθοδήγηση και σε πραγματικό χρόνο και αφού γίνει η διαδικασία fusion, λαμβάνονται οι βιοψίες μέσω του τοιχώματος του ορθού με στόχευση ύποπτων περιοχών εντός του αδένα του προστάτη. Διάφορες στρατηγικές βιοψίας, συμπεριλαμβανομένων συστηματικών, στοχευμένων και συνδυασμένων προσεγγίσεων, μπορούν να χρησιμοποιηθούν με βάση το κλινικό σενάριο και τα ευρήματα απεικόνισης. Ο ασθενής βρίσκεται είτε σε πλαγία θέση, είτε σε θέση λιθοτομής. Να πούμε ότι η διαδικασία μπορεί να γίνει με απλή μέθη ή και τοπική αναισθησία εφόσον μπορεί ο ασθενής να συνεργαστεί και δεν απαιτεί χειρουργική αίθουσα.
Η διαπερινεϊκή βιοψία προστάτη, η οποία περιλαμβάνει πρόσβαση στον αδένα του προστάτη μέσω του περινέου και όχι του ορθού, είναι πλέον η καλύτερη μέθοδος βιοψίας του προστάτη, λόγω του χαμηλότερου κινδύνου λοιμώξεων και της μειωμένης συχνότητας σήψης [4]. Η διαπερινεϊκή βιοψία προστάτη είναι αυτή που συστήνεται από την Ευρωπαϊκή Ουρολογική Εταιρεία, ως η μέθοδος εκλογής. Ο ασθενής πρέπει να είναι υπό γενική νάρκωση, σε θέση λιθοτομής, δηλαδή σε ύπτια θέση με τα πόδια ψηλά και ιδανικά εντός χειρουργικής αίθουσας. Τοποθετείται όπως πάντα υπέρηχος δια του ορθού και πραγματοποιείται η τεχνική fusion. Η διαφορά με τη διορθική βιοψία είναι ότι η βελόνη βιοψίας εισάγεται δια του περινέου, δηλαδή την ανατομική περιοχή μεταξύ των όρχεων και του πρωκτού, μέσω ενός ειδικού στοχευτικού πλέγματος (grid), το οποίο κατευθύνει τον Ουρολόγο στις περιοχές του προστάτη. Οι τεχνικές διαπερινεϊκής βιοψίας προσφέρουν ολοκληρωμένη δειγματοληψία του αδένα του προστάτη, ενώ ελαχιστοποιούν τον κίνδυνο τραυματισμού του ορθού και μόλυνσης. Επιπροσθέτως, η διαπερινεϊκή βιοψία έχει καλύτερη και ευκολότερη πρόσβαση σε σημεία του προστάτη που δυσκολεύουν τη διορθική προσπέλαση, δηλαδή τις πρόσθιες περιοχές και το μέσο λοβό.
Προετοιμασία για τη βιοψία προστάτη
Πριν από τη βιοψία θα σας δώσουμε αναλυτικές οδηγίες. Οι βασικότερες είναι οι εξής:
Οι περισσότερες βιοψίες προστάτη γίνονται με τον εξής τρόπο:
Η βιοψία προστάτη σχετίζεται με πιθανές επιπλοκές, αν και με χαμηλά συνολικά ποσοστά νοσηρότητας (5%). Οι συχνές επιπλοκές περιλαμβάνουν παροδική αιματουρία, αιμορραγία από το ορθό, κατακράτηση ούρων, λοίμωξη (1.5%) (π.χ. ουρολοίμωξη, σήψη) και πόνο. Χαρακτηριστική επίσης είναι και η αιμοσπερμία, δηλαδή η ύπαρξη αίματος ή πηγμάτων στο σπέρμα για αρκετές εβδομάδες μετά τη βιοψία. Η διαστρωμάτωση κινδύνου, η αντιβιοτική προφύλαξη και οι σχολαστικές διαδικαστικές τεχνικές είναι απαραίτητες για την ελαχιστοποίηση των ποσοστών επιπλοκών και τη διασφάλιση της ασφάλειας των ασθενών.
Σε γενικές γραμμές, η βιοψία προστάτη είναι μια ασφαλής, καλά ανεκτή και γρήγορη εξέταση, με πολύ σημαντικό ρόλο.
Μετά τη βιοψία: τι είναι φυσιολογικό και πότε να επικοινωνήσετε μαζί μας
Τις πρώτες ημέρες είναι φυσιολογικό να παρατηρήσετε:
Επικοινωνήστε άμεσα μαζί μας ή πηγαίνετε στα επείγοντα αν εμφανίσετε:
Πίνετε άφθονο νερό. Συνήθως συνιστάται να αποφεύγετε την έντονη σωματική άσκηση για λίγες ημέρες. Η σεξουαλική επαφή επιτρέπεται μετά από περίπου 10 μέρες.
Τα δείγματα αποστέλλονται σε παθολογοανατομικό εργαστήριο. Το αποτέλεσμα βγαίνει συνήθως σε 7 έως 10 εργάσιμες ημέρες. Θα το συζητήσουμε μαζί σας στο ραντεβού και θα σχεδιάσουμε τα επόμενα βήματα.
Η γνωμάτευση αναφέρει σε πόσα δείγματα βρέθηκε καρκίνος, πόση έκταση καταλαμβάνει και τι βαθμό κακοήθειας έχει. Ο βαθμός εκφράζεται με το άθροισμα Gleason και με την ομάδα βαθμού ISUP (Grade Group), από 1 έως 5:
Gleason | Ομάδα βαθμού ISUP | Περιγραφή |
6 (3+3) | 1 | Χαμηλός βαθμός κακοήθειας |
7 (3+4) | 2 | Ενδιάμεσος βαθμός, ευνοϊκότερος |
7 (4+3) | 3 | Ενδιάμεσος βαθμός, δυσμενέστερος |
8 (4+4, 3+5, 5+3) | 4 | Υψηλός βαθμός κακοήθειας |
9 και 10 | 5 | Πολύ υψηλός βαθμός κακοήθειας |
Ο βαθμός, μαζί με το PSA, την έκταση της νόσου στα δείγματα και τα ευρήματα της μαγνητικής, καθορίζει την ομάδα κινδύνου και τη θεραπεία, από την ενεργό παρακολούθηση έως τη χειρουργική επέμβαση ή την ακτινοθεραπεία. Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε στη σελίδα «Καρκίνος Προστάτη: Συμπτώματα και Αντιμετώπιση». Αν χρειαστεί χειρουργική θεραπεία, δείτε πώς γίνεται η ρομποτική ριζική προστατεκτομή και πώς διατηρούνται τα νεύρα της στύσης με την τεχνική NeuroSAFE.
Αρνητική βιοψία σημαίνει ότι στα δείγματα δεν βρέθηκαν καρκινικά κύτταρα. Είναι καλά νέα, αλλά δεν αποκλείει απόλυτα τον καρκίνο, γιατί η βιοψία παίρνει δείγματα και όχι ολόκληρο τον αδένα. Ο κίνδυνος να διαφύγει μια σημαντική βλάβη είναι μικρότερος όταν η βιοψία γίνεται με στόχευση μαγνητικής (fusion).
Το αν χρειάζεται συνέχεια εξαρτάται από τον βαθμό PI-RADS της βλάβης, την πορεία του PSA και το αν το αποτέλεσμα ταιριάζει με τη μαγνητική τομογραφία. Οι επιλογές είναι:
Να θυμάστε ότι ένα αυξημένο PSA δεν οφείλεται πάντα σε καρκίνο. Μπορεί να οφείλεται και σε καλοήθεις καταστάσεις, όπως η καλοήθης υπερπλασία του προστάτη ή η προστατίτιδα. Δείτε επίσης τις συμβουλές μας για την πρόληψη του καρκίνου του προστάτη.
Πονάει η βιοψία προστάτη;
Η εξέταση γίνεται με καταστολή ή γενική νάρκωση, οπότε κατά τη διάρκεια της εξέτασης δεν θα έχετε καμία ενόχληση. Μετά, μπορεί να νιώσετε ήπια δυσφορία για λίγες ημέρες.
Πόσο διαρκεί η βιοψία προστάτη;
Η βιοψία διαρκεί 15 έως 30 λεπτά. Μετά από περίπου μία ώρα φεύγετε από το νοσοκομείο.
Χρειάζομαι μαγνητική τομογραφία πριν τη βιοψία;
Στις περισσότερες περιπτώσεις ναι. Η μαγνητική δείχνει τις ύποπτες περιοχές, ώστε να τις στοχεύσουμε με ακρίβεια και να αποφύγουμε περιττές βιοψίες.
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στη διορθική και τη διαπερινεϊκή βιοψία;
Στη διορθική η βελόνα περνά από το τοίχωμα του ορθού και στη διαπερινεϊκή από το περίνεο, την περιοχή μεταξύ των όρχεων και του πρωκτού. Η διαπερινεϊκή έχει χαμηλότερο κίνδυνο λοίμωξης και συστήνεται από την Ευρωπαϊκή Ουρολογική Εταιρεία [1].
Πόσο διαρκεί το αίμα στο σπέρμα μετά τη βιοψία;
Μπορεί να διαρκέσει αρκετές εβδομάδες. Είναι συχνό και δεν πρέπει να σας ανησυχεί.
Τι σημαίνει PI-RADS 4;
Σημαίνει ότι η μαγνητική τομογραφία δείχνει περιοχή με υψηλή πιθανότητα καρκίνου. Δεν είναι διάγνωση. Συνήθως συνιστάται στοχευμένη βιοψία για να επιβεβαιωθεί ή να αποκλειστεί.
Πότε βγαίνει το αποτέλεσμα της βιοψίας;
Συνήθως σε 7 έως 10 εργάσιμες ημέρες.
Μια αρνητική βιοψία αποκλείει τον καρκίνο;
Δεν τον αποκλείει απόλυτα, αλλά τον καθιστά λιγότερο πιθανό, ιδίως όταν η βιοψία έγινε με στόχευση. Ο ιατρός θα σας πει αν χρειάζεται παρακολούθηση ή επανάληψη.
Η βιοψία προστάτη είναι η εξέταση που δίνει την οριστική απάντηση όταν υπάρχει υποψία καρκίνου. Με τη μαγνητική τομογραφία και την τεχνική fusion, η βιοψία γίνεται με στόχευση, ώστε να εντοπίζεται ο κλινικά σημαντικός καρκίνος και να αποφεύγονται οι περιττές βιοψίες. Η διαπερινεϊκή προσέγγιση, που συστήνεται από την Ευρωπαϊκή Ουρολογική Εταιρεία, μειώνει τον κίνδυνο λοίμωξης.
Αν έχετε αυξημένο PSA, ύποπτη μαγνητική τομογραφία ή απορίες σχετικά με τον προστάτη, μπορείτε να κλείσετε ραντεβού στο ιατρείο μας, ώστε να συζητήσουμε το κατάλληλο πλάνο για εσάς.
Τελευταία ενημέρωση: 01/10/2026
